Ciekawostki

img_20180810_150055

Dla utrzymania stabilności ekosystemu ważne jest zachowanie bioróżnorodności gatunkowej. Za szkodliwe dla środowiska uważa się zarówno usunięcie gatunku z miejsc jego naturalnego występowania, jak i wprowadzenie gatunku nowego, obcego na dany teren. Ustawa o Ochronie Przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. definiuje gatunek obcy jako „gatunek występujący poza swoim naturalnym zasięgiem w postaci osobników lub zdolnych do przeżycia: gamet, zarodników, nasion, jaj lub części osobników, dzięki którym mogą one rozmnażać się”. Zajmowanie nowych terenów przez dany gatunek jest zjawiskiem naturalnym, które objęło tak spektakularne procesy jak zejście roślin na ląd czy zagospodarowanie przestrzeni powstającej podczas topnienia lodowców, jest więc jednym z czynników umożliwiających ewolucję. Są to jednak procesy bardzo długotrwałe i wiążą się ze zmianą warunków środowiska. Człowiek wywiera ogromny wpływ na środowisko, w którym żyje, powodując wymieranie jednych oraz rozprzestrzenianie się innych gatunków. Wiele z nich zostało celowo introdukowanych na nowych terenach, inne skorzystały z rozwijającego się transportu i rozprzestrzeniły się bez naszej wiedzy. Mimo, że obserwuje się ostatnio wzrost świadomości społeczeństwa, zmiany, do których doszło do tej pory są w większości przypadków nieodwracalne. W dodatku nadal bardzo niewiele wiadomo o tym, jaki konkretnie wpływ wywierają na siebie poszczególne elementy ekosystemu. Zapewne wiele gatunków zupełnie nie jest znanych nauce, nic nie wiemy o ich roli w środowisku.
Rośliny owadopylne i pszczoły na drodze koewolucji wykształciły szereg przystosowań umożliwiających ich międzygatunkową współpracę. Pojawienie się w środowisku nowej rośliny owadopylnej może wywrzeć ogromny wpływ na lokalną populację owadów zapylających w tym pszczół, oraz na inne lokalnie występujące rośliny. Część roślin inwazyjnych może mieć pozytywny wpływ na populację owadów zapylających, a inne mogą znacząco ograniczać ich liczebność.

img_20180810_150101

Nawłoć kanadyjska Solidagocanadensis

Naturalnie występująca w Ameryce Północnej, jako roślina ozdobna sprowadzona została do europejskich ogrodów botanicznych w I połowie XVII wieku. Obecnie jej zasięg obejmuje, oprócz Europy i Ameryki Północnej, Australię, Nową Zelandię i znaczną część Azji. W Polsce pokrywa  nieużytki na powierzchni wielu hektarów, w wielu miejscach stanowi już stały element krajobrazu. Jest rośliną o dużym znaczeniu miododajnym, jej wydajność może sięgać 800 kg/ha. Jako pożytek późny – kwitnie w sierpniu i wrześniu -stanowi atrakcyjne źródło pyłku dla rodzin pszczelich przygotowujących się do zimowli.

Ewelina Berbeć i Mgr inż. Paweł Migdał
Studenckie Koło Naukowe Pszczelarzy „Apis”
Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Wydział Biologii i Hodowli Zwierząt, Katedra Higieny Środowiska i Dobrostanu Zwierząt

img_20180810_150130

Wiadomości pszczelarskie

Ewelina Berbeć i Mgr inż. Paweł Migdał Studenckie Koło Naukowe Pszczelarzy „Apis”                                                                                                                                                                                    Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Wydział Biologii i Hodowli Zwierząt, Katedra Higieny Środowiska i Dobrostanu Zwierząt.

Kasztanowiec zwyczajny Aesculushippocastanum

img_20180428_153717

Drzewo pochodzące z Półwyspu Bałkańskiego, obecnie rozprzestrzenione niemal po całej Europie. Kwitnie ono w maju dostarczając dużych ilości nektaru oraz pyłku – jego wydajność miodową określa się na poziomie 50 kg/ha, natomiast pyłkową 25 kg/ha. Obnóża z pyłku kasztanowca mają barwę ceglastoczerwoną. Pyłek zawiera saponinę, która może negatywnie wpływać na pszczoły jeżeli w tym okresie brakuje innych źródeł pożytku pyłkowego. Wartość LD50 tego związku dla pszczoły miodnej wynosi 0.003%

Robinia akacjowa Robinia pseudacacia

img_20180506_170917

Drzewo z rodziny bobowatych(FabaceaeLindl.), pochodzące z Ameryki Północnej. Zakwita na przełomie maja i czerwca. Drzewo pokryte jest wonnymi, białymi kwiatami zebranymi w groniaste kwiatostany. Jednak nektarniki umiejscowione na samym dnie rurki kwiatowej nie zawsze są dostępne dla pszczół. W czasie chłodniejszych dni wysoki turgor kwiatów uniemożliwia im odgięcie żagielka odcinając pszczołom miodnym drogę do nektaru. Wtedy jedynie trzmiele zdolne są do pobrania go z dna kwiatów akacji. Podczas wyjątkowo zimnych wiosen może ona wcale nie rozwijać kosztownych kwiatów, następuje wtedy samozapylenie. Jeżeli jednak na okres kwitnienia przypadną słoneczne, ciepłe dni, roślina potrafi silnie nektarować. Miód akacjowy charakteryzuje się wyjątkowo dużą zawartością sacharozy, której zawartość może dochodzić do 13% w świeżo odwirowanym miodzie. Wiąże się to z wyjątkową obfitością tego pożytku, dodatkowo zebrany nektar jest gęsty i szybko wysycha, nie dając pszczołom czasu na wzbogacenie go dużą ilością enzymów rozkładających sacharozę na cukry proste. Miód jest jasny i długo nie krystalizuje, a po skrystalizowaniu jest śnieżnobiały lub jasno słomkowy.

Podsumowując, wprowadzając dany gatunek do nowego środowiska należałoby liczyć się z konsekwencjami, te są jednak nieprzewidywalne. Może się zdarzyć, że przeżyje i pozostanie w równowadze ze środowiskiem, lecz sytuacja zawsze może nieoczekiwanie wyrwać się spod kontroli. Ze względu na silne związki między roślinami a ich zapylaczami najlepiej są one do siebie dostosowane, jeżeli od dawna występują razem na danym terenie. Interakcja obcych dla siebie rośliny i zapylaczy może się negatywnie odbić zarówno po jednej, jak i drugiej stronie. Jeżeli straty poniesie strona rodzima dla danego terenu, może to zniszczyć całą strukturę ekosystemu.

Bibliografia:

Crane Eva. Dead bees under lime trees. Bee World, volume58(3), 129-130, 1977

Dajdok Z., Krzysztofiak A., Krzysztofiak L., Rutkowski L., Romański M., INWAZYJNE OBCE ROŚLINY NACZYNIOWE POLSKI – przewodnik terenowy do wybranych gatunków, Stowarzyszenie „Człowiek i Przyroda”, Krzywe 2015

Detzel, A. & Wink, M. Chemoecology (1993) 4: 8. https://doi.org/10.1007/BF01245891

Kabuce, N. and Priede, N. (2010): NOBANIS – Invasive Alien Species Fact Sheet – Solidagocanadensis. – From: Online Database of the European Network on Invasive Alien Species – NOBANIS www.nobanis.org, Date of access 09/04/2018,

Koch H, Stevenson PC. 2017 Do linden trees kill bees? Reviewing the causes of bee deaths on silver linden (Tiliatomentosa). Biol. Lett. 13: 20170484. http://dx.doi.org/10.1098/rsbl.2017.0484

Kotłowski Z. (2006)  WIELKI ATLAS ROŚLIN MIODODAJNYCH. Przedsiębiorstwo Wydawnicze Rzeczpospolita SA,

Lipiński M. (2010) POŻYTKI PSZCZELE Zapylanie i miododajność roślin. Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa. Wydawnictwo Sądecki Bartnik, Stróże.

Pawlikowski T. 2010 Pollination activity of bees (Apoidea: Apiformes) visiting the flowers of Tiliacordata Mill. and TiliatomentosaMoench in an urban environment. J. Apic. Sci. 54, 73–79.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 9 września 2011r. w sprawie listy roślin i zwierząt gatunków obcych, które w przypadku uwolnienia do środowiska przyrodniczego mogą zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym, Dz. U. Nr 210 Poz. 1260

Ustawa o ochronie przyrody – Dz. U. 2009, Nr 151, poz. 122

Weiner January (2012) ŻYCIE I EWOLUCJA BIOSFERY podręcznik do ekologii ogólnej, PWN